Planowane są istotne zmiany w zakresie wykonywania planu spłaty wierzycieli w postępowaniach upadłościowych osób fizycznych. Rada Ministrów ma rozpatrzyć przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości projekt nowelizacji przepisów Prawa upadłościowego, Prawa restrukturyzacyjnego oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Jednym z najważniejszych założeń projektu jest odejście od obowiązku prowadzenia przez sąd z urzędu stałego nadzoru nad realizacją ustalonego wobec upadłego planu spłaty.
W obecnym stanie prawnym sąd nie pozostaje bierny po ustaleniu planu spłaty. Do jego obowiązków należy również kontrolowanie, czy upadły prawidłowo wykonuje nałożone na niego obowiązki. Jeżeli w toku takiej kontroli zostanie stwierdzone, że plan nie jest realizowany albo zachodzą inne okoliczności świadczące o niewłaściwym postępowaniu upadłego, sąd może, a w określonych sytuacjach powinien, podjąć decyzję o uchyleniu planu spłaty.
Ministerstwo Sprawiedliwości proponuje zmianę tego mechanizmu. Zgodnie z założeniami projektu sąd nie miałby już obowiązku samodzielnego monitorowania wykonywania planu. Inicjatywa w zakresie kontroli zostałaby przeniesiona przede wszystkim na wierzycieli, którzy w przypadku powzięcia informacji o niewykonywaniu przez upadłego jego obowiązków mogliby wystąpić do sądu z odpowiednim wnioskiem. Oznaczałoby to odejście od automatycznego, prowadzonego z urzędu nadzoru na rzecz kontroli podejmowanej w związku z konkretnym sygnałem lub działaniem wierzyciela.
Resort uzasadnia proponowaną zmianę potrzebą usprawnienia postępowań upadłościowych, zwłaszcza na ich końcowym etapie, kiedy upadły realizuje ustalony przez sąd plan spłaty. Regulacja ma odnosić się zarówno do osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, jak i do konsumentów, którzy korzystają z postępowania upadłościowego w celu uzyskania oddłużenia.
W ocenie Ministerstwa obecny model nadzoru jest nadmiernie angażujący dla sądów i nie zawsze odpowiada charakterowi planu spłaty. Plan ten służy bowiem przede wszystkim realizacji interesów majątkowych wierzycieli, a zatem – zdaniem projektodawcy – to właśnie wierzyciele powinni w pierwszej kolejności reagować na przypadki jego niewykonywania. W praktyce obecny system może wiązać się z koniecznością wykonywania przez sąd czynności o charakterze formalnym i administracyjnym, związanych m.in. z weryfikowaniem dokonywanych przez upadłego płatności. Zdaniem resortu angażowanie sądów w tego rodzaju czynności powoduje dodatkowe obciążenie ich pracą i może wpływać na sprawność rozpoznawania innych postępowań.
Projekt przewiduje jednocześnie zwiększenie dostępności informacji dotyczących zakończenia okresu obowiązywania planu spłaty. W Krajowym Rejestrze Zadłużonych miałoby być publikowane obwieszczenie wskazujące datę, z którą – wskutek upływu okresu, na jaki ustanowiono plan – dochodzi do ustawowego umorzenia zobowiązań upadłego objętych skutkami postępowania. Rozwiązanie to ma zapewnić większą przejrzystość sytuacji prawnej upadłego oraz umożliwić uczestnikom postępowania łatwiejsze ustalenie momentu, w którym następują skutki prawne zakończenia planu spłaty.
Jeżeli proponowane przepisy wejdą w życie, zmieni się zatem sposób funkcjonowania sądu na etapie wykonywania planu spłaty. Sąd nie będzie już co do zasady zobowiązany do samodzielnego i bieżącego kontrolowania realizacji planu, natomiast w przypadku informacji o jego niewykonywaniu będzie mógł podjąć odpowiednie czynności na skutek inicjatywy wierzyciela. Z punktu widzenia osób objętych postępowaniem upadłościowym oznacza to przede wszystkim zmianę charakteru nadzoru nad prawidłowym wykonywaniem obowiązków wynikających z planu spłaty, nie zaś zniesienie samych obowiązków upadłego. Ich prawidłowa realizacja nadal będzie miała zasadnicze znaczenie dla pomyślnego zakończenia postępowania i uzyskania skutków oddłużenia.
